Antibiyotik Kullanımında Ebeveynin Rolü ve Önemi

2
452

‘Eğitim şart!’

 

Alexander Fleming, penisilini 1928 yılında keşfetti. Fleming, 1942 yılından itibaren tedavide kullanılan penisilinin günümüzde başımızı ağrıtacağını bilebilir miydi? Bir gün insanoğlunun savurgan kullanımının, işleri zor duruma sokacağını tahmin etmiş midir sizce? Sanmıyorum, eğer tahmin etmiş olsaydı ilacının üzerine ‘’adam gibi kullanın’’ gibi bir ifade konulmasını isterdi. Şu halimizi görse kendisi bile bu uyarıyı penisilin kutusunun üzerine kalın puntolarla yazardı.

Nerden bilecekti ki o gün…

Synthetic_Production_of_Penicillin_TR1468

 

Penisilin keşfedildikten sonra, dünyada çok şey değişti çok. İlaç hemen etkisini gösterdi ve penisilin keşfinden önce pnömoni ve influenzaya bağlı ölümlerde yılda %2.4 düşüş sağlanabilirken, penisilin keşfi ile düşüş %3.9 olmuştur. Bir çok hastalık da azalmıştır. Yüksek seyreden ve ölümle sonuçlanan hastalıklar birer birer azalıyordu. Dünya savaşlarında, sadece penisilin kullanımı ile ölümler ve ampütasyonlar belirgin düzeyde azalmıştır. Penisilin keşfi ile çok sayıda insan hayatı kurtulmuştur, tartışmasız.

 

 

O kadar başarılı olmuştur ki, dönemin saygın konumu bulunan hekimlerin değerli cümlelerini kazanmıştır penisilin. 1969 yılında Cerrah, General William H. Stewart: “Enfeksiyon hastalıklarını mağlup ettik ve enfeksiyon hastalıkları kitabını kapatabiliriz.” demiştir. (ABD Kongresi 1969)

aaaaaaaaÖyle olmadı maalesef…

Her geçen gün yeni direnç haberleri ile uyanıyoruz güne. Tüm ilaçlara dirençli mikroorganizmalar belirdi çevremizde. Ülkemizde henüz rapor edilmedi ama henüz diyorum.

Dünya Sağlık Örgütü, uygun antibiyotik kullanımını “Klinik olarak tedavi etkisi maksimum, ilaçla ilgili yan etki ve antimikrobiyal direnç gelişim riski minimum olan antibiyotiklerin maliyet etkin kullanımı” olarak tanımlamaktadır.

Ülkemizde 2007 yılında toplanan ‘Akılcı İlaç Kullanımı Kurultayı’nda, hekimlerin yanında hasta yakınlarının da eğitiminin yanlış ilaç kullanımını azaltacağı görüşü kabul edilmiştir. Kesinlikle öyle. Çocuk hastaların anne babalarının yanlış uygulamalarının azaltılması adına çeşitli çalışmalar yapılmalı ve biran önce önlemeler alınmalıdır. Geç kalırsak, çok üzülürüz!

direnc

Dr. Behçet Uz Çocuk Hastalıkları ve Cerrahisi Eğitim ve Araştırma Hastanesi, Çocuk Enfeksiyon Hastalıkları Kliniğinde yapılan ve Pediatric Infectious Diseases Society’de yayınlanan özgün bir araştırma; antibiyotik kullanımının hasta ve hasta yakınını ne derece yakından ilgilendirdiğini gösteriyor.

2012 yılı Ocak ayında hastanenin çocuk sağlığı ve hastalıkları polikliniğine başvuran 86 çocuğun ebeveynleri ile yüz yüze görüşerek bir anket yapılıyor. Ankete katılan ebeveynin yaşı, cinsiyeti, öğrenim durumu, ailenin gelir düzeyi, çocuğun bir yıl içinde geçirdiği ateşli hastalık sayısı hakkında bilgiler alınıyor. Öğrenim durumları da öğrenilen ebeveynler alt kategorilere ayrılıyor. Daha sonra, ebeveynlere 9 alt başlıkta sorular soruluyor. Bir yıl içinde farklı zamanlarda kaç kez antibiyotik kullandıkları, her ateşli hastalığın antibiyotik gerektirip gerektirmediği, çocuğun hasta olduğu zaman ilaç kullanımı ile ilgili neler yaptığı, hekimin önerisi dışında ilaç kullanıp kullanmadığı, ilacı ne kadar süre kullandığı, kullandığı ilaçların özelliklerini ve etkilerini bilmek için neler yaptığı, ilacın dozu ve uygulama şekli ile bilgiyi edinmesi ve başkasına ilaç tavsiyesinde bulunup bulunmaması ile ilgili sorulara yanıt vermesi isteniyor.

Çalışmaya katılan 86 ebeveynin 75’i kadın. Ankete katılanların yaş ortalaması (33,3±6,2) yıl olarak görülüyor. Ebeveynlerin öğrenim durumlarına bakıldığında; 38 (%44,2) ilköğretim, 22 (%25,6) lise ve 26 (%30,2) üniversite mezunu.

Sonra da, ebeveynlerin antibiyotik kullanımı ile ilgili doğru ve yanlış davranışları analiz ediliyor. Çıkan sonuçlarsa ilginç ve dikkat çekici.

1) Kadınların %68,0’ı ve erkeklerin ise %45,5’inin doğru uygulama yaptığı saptanıyor. Kadınlar yani bu çalışmadan bahsettiğimize göre anneler daha başarılı.

2) Doğru antibiyotik kullanımı ile ebeveynlerin öğrenim durumları kıyaslandığında istatistiksel olarak anlamlı farklılık saptanmıyor(p=0,812).

3) Hekimlerin uyguladığı antibiyotiklerin ismini bilme yüzdesi üniversite mezunlarında ilkokul mezunlarına göre istatiksel olarak anlamlı olduğu görülüyor(p=0,028).

4) Hekimin antibiyotik seçimine güvenin, öğrenim durumu yükseldikçe azaldığı görüldü. Üniversite mezunlarının hekimin tedavisine güvenme oranları %14,8 iken, bu oran ilköğretim mezunu olanlarda %39,5 olarak bulunuyor. Bu sonuç istatistiksel olarak anlamlı idi (p=0,028). İlginç ama öyle!

5) Yurtdışındaki çalışmaların aksine ülkemizde yapılan çalış-malarda hekime başvurmadan ilaç başlama oranları ve yanlış tutum oranlarının eğitim düzeyi yüksek olanlarda daha yüksek bulunmuştur. İlginç ama öyle!edHekime danışma, hekimin önerilerine uyma ve ilaç prospektüsü okuma tutumları %85 üzerinde saptandı. Genel olarak enfeksiyon ile ilgili yakınmaların kaybolması toplum tarafından antibiyotiklerin kullanım süresinin yeterli olduğunu kanısını oluşturmaktadır. Bu konu ile ilgili yapılmış çalışmada, annelerin %85’inin çocuklarının yakınması geçtiğinde antibiyotiği kestikleri saptanmıştır. Çalışmada bu oranın %11,6 düzeyinde olması hastaların uygun şekilde bilgilendirilmesine bağlanmıştır.

Sonuç olarak;

1) Araştırmanın hastane ortamında yapılması sadece hastaneye ulaşabilecek düzeydekilere uygulanması açısından olumlu ve olumsuz tutumların fazla veya az çıkmasına neden olabilir.

2) Eğitim seviyesi arttıkça ortaya çıkan olumsuzluk gerçekten ilginç olmuş.

3) Ebeveyn bilgi düzeyi her zaman her yerde mutlak koşullardan biridir.

4) Sağlıklı bebek ve çocuk için sağlıklı ve bilgili anne-baba şart. İnanıyorum ki ilerleyen günlerde daha iyi bir tablo ile karşılaşacağız.

5) Ve yine inanıyorum ki bebek ve çocuklar daha sağlıklı bir ortamda büyüyecek.

Referanslar:

  • Evaluation of the Factors Affecting the Attitudes of the Parents Towards to Use of Antibiotics. Nuri Bayram ve ark. Dr. Behçet Uz Çocuk Hastalıkları ve Cerrahisi Eğitim ve Araştırma Hastanesi, Çocuk Enfeksiyon Hastalıkları Kliniği, İzmir, Türkiye. Pediatric Infectious Diseases Society. 2013 doi:10.5152/ced.2013.16
  • Life and Death: The History of Overcoming Disease and What It Tells Us About Our Present Increasing Life Expectancy as a Result of Present Day Actions John Durbin Husher. 2015
  • “Discovery and Development of Penicillin”. American Chemical Society. Retrieved 30 August2015.
  • Oxford Handbook of Infectious Diseases and Microbiology. OUP Oxford. 2009. p. 56.ISBN 9780191039621.
  • Changes in the Age Distribution of Mortality Over the 20th Century. Ellen Meara. Wise, David (ed.) Perspectives on the Economics of Aging. Chicago: University of Chicago Press, 2003.
  • Singh SB. Biochemical Pharmacol 2006 Overbye KM. DDT 2005
  • Graft-Aikins A, Chalker J, Lee D, Miralles M. Interventions and strategies to improve the use of antimicrobials in developing countries: A review. Management Sciences for Health Arlington, VA, United States of America, World Health Organization 2001
  • Akılcı İlaç Kullanımı Çalıştayı Sonuç Raporu 2007, Ankara. T.C. Sağlık Bakanlığı, Refik Saydam Hıfzıssıhha Merkezi Başkanlığı
  • Küresel Bir Sağlık Sorunu Olarak Antibiyotik Direnci. www.akilciilac.gov.tr 13.06.2015
  • Yapıcı G, Balıkçı S, Uğur Ö. Birinci basamak sağlık kuruluşuna başvuranların ilaç kullanımı konusundaki tutum ve davranışları. Dicle Tıp Dergisi 2011; 38: 458-65.
  • Özçelikay G. Akılcı ilaç kullanımı üzerinde bir pilot çalışma. Ankara Eczacılık Fakültesi Dergisi 2001; 30: 9-18.
  • Chan GC, Tang SF. Parental Knowledge, Attitudes And Antibiotic Use for Acute Upper Respiratory Tract Infections in Children Attending A Primary Healthcare Clinic In Malaysia. Singapore Med J 2006; 47: 266-70.

2 Yorumlar

  1. Sevgili Mehmet, senin çalışmalarını gördükçe geleceğe dair umut doluyorum. Asla vazgeçme çalışkan bir insan olmaktan, Mehmet Günata olmaktan. İyi ki seni tanımışım. Tanımasam çok şey kaybederdim.

CEVAP VER