Tamamlayıcı Beslenme

0
1729

”Açlık bizler için var olmalı, bebekler dayanamaz çünkü”

Doğum ile ilk 2 yaş arası dönem bebeklerin gelişimi açısından oldukça büyük bir önem taşımaktadır. Bebeklerin geleceğe sağlam bir adım atabilmesinin ön koşuludur ilk 2 yaş. Bu nedenle, süt çocuğu ve küçük çocukların beslenmesiyle ilgili alışkanlıkların bu dönemde kazandırılması ve annelerin bu konuda bilinçlendirilmesi gerekmektedir. Bu dönemde yaşanılan sıkıntının hiçbiri sadece bu dönemde kalmayıp bebeğin tüm yaşamını etkilediğini unutmamak gerekir. Ne derece önemli bir dönem olduğunun bilinmesi ve gerekli olanın yerine getirilmesi sağlanmalıdır acilen. Yeni doğmuş bir bebek için en sağlıklı besin şüphesiz anne sütüdür.. Anne sütünün önemi bebeğin sağlıklı gelişimini sağlaması, tüm besin öğeleri gereksinmelerini karşılaması, bebek tarafından kolaylıkla sindirilebilir olması ve enfeksiyonlara karşı korumasından gelmektedir. Yeri doldurulamaz eşsiz bir besindir, anne sütü. Değerini bilmek gerekir.

Tamamlayıcı beslenme nedir?

1Yenidoğan bir bebeğe ilk 6 ay süre içerisinde sadece anne sütünün verilmesi yeterli olacaktır. Anne sütünün tek başına süt çocuğunun enerji ve besin öğeleri gereksinmesini tam olarak karşılamadığı dönemde başlayan ve diğer yiyecek ve içeceklerin anne sütü ile birlikte verildiği sürece “tamamlayıcı beslenme” adı verilmektedir. Bu dönem bebek için yenilikler taşır. Dünya Sağlık Örgütü (WHO) ve Pan Amerikan Sağlık Örgütü (PAHO) tamamlayıcı besinlere anne sütü ile beslenmeye devam edilirken 6. ayda (180 gün) başlanmasını, Avrupa Gıda Güvenliği Otoritesi (EFSA) zamanında doğmuş bebeklerde, tamamlayıcı besinlere 4-6 ay arasında başlanmasının güvenli olduğunu bildirmektedir. Avrupa Pediatrik Gastroenteroloji, Hepatoloji ve Beslenme Derneği (ESPGHAN) ilk 6 ay sadece ve ağırlıklı olarak anne sütü verilmesinin belirterek, tamamlayıcı besinlerin 17. haftadan önce ve 26. haftadan geç başlanmamasını önermektedir. Türkiye’de ise Türkiye Nüfus ve Sağlık Araştırması (TNSA) 2008 yılı verilerine göre, tamamlayıcı besinlere bebeklerin %56’sında 2-3 aylık dönemde başlandığı ve önerilere uyulmadığı görülmektedir. Bu dönemde alerjen etkisi olmayan besinler tamamlayıcı beslenme içerisinde yer almalıdır. Uygun zamanda başlatılan ve kurallara uygun şekilde sürdürülen tamamlayıcı beslenme, bebeğin bir yaş civarında aile sofrasındaki yiyecekleri tüketebilecek olgunluğa ulaşmasını sağlar.

10Tamamlayıcı beslenmeye geçiş zamanına etki eden etmenler nelerdir?

Tamamlayıcı beslenmede dikkat edilmesi gereken prensipler; zamanında başlanması, verilen besinlerin yeterli-çeşitli ve güvenilir olması, yaşına uygun öğün aralıkları ve beslenme düzeninin oluşturulması, çocuğun açlık tokluk, iştahına duyarlı beslenmenin uygulanması ile uygun araç ve gereçlerin kullanılmasıdır. İyi bir tamamlayıcı besin; enerji, protein, vitamin ve minerallerce (özellikle demir, çinko, kalsiyum, A vitamini, C vitamini, folat) zengin, temiz, güvenli, boğulmaya sebep olmayan, tuz ve şeker içermeyen, bebek tarafından sevilen ve kolayca yenebilen, bölgesel olarak kolay ulaşılabilir, satın alınabilir ve kolay hazırlanabilendir.

Başlangıçta (6.-7. aylarda) besinler yumuşak kıvamda ezme şeklinde verilmeli, 7-8. aylarda püre şeklinde çok pütürlü olmayan besinler ile devam edilmeli ve bebekteki çiğneme hareketleri ve sıvı içme becerileri izlenmelidir. Püre şeklindeki yiyeceklere bebeğin çiğneme yeteneğinin kazanıldığı döneme kadar devam edilmeli, daha sonra (8-12. aylarda) kıvam dereceli olarak (püre kıvamında çatalla ezilmiş besinler) artırılmalıdır. Bu aylarda bebeklerde verilen besini ağızda döndürme becerileri gelişir. Bebek bir yaşında aile yemeklerini yemeğe hazır duruma gelmeli ve aile sofrasında yerini almalıdır.

Bebek beslenmesinde sakıncalı besinler nelerdir?

Çay; demir yetersizliğine neden olabilir. Bu nedenle verilmemesi önemlidir.

Bal; alerjik özelliğinden ve enfeksiyona neden olabileceğinden 1 yaşına kadar bebek beslenmesinin içinde asla yer almamalıdır.

Şeker; Besin değeri olmamakla birlikte bebeğinize sağlıksız bir yaşam hazırlamanıza neden olur. Süt, yoğurt vb. yiyecek-içeceklere eklenen şeker iştahsızlığa ve diş çürüklerine neden olabilir.

Tuz; bebeğinizin henüz gelişmemiş böbreklerine yük oluşturacağından bebek beslenmesinde bulunmamalıdır.

Normal doğum ağırlığında (3000-3500 gram) doğan bebekler ilk 20 gün sonunda yaklaşık 500 gram ağırlık kazanmışsa süt yeterlidir. Sonraki aylarda bebek her tartıldığında ağırlığı grafiğe işaretlenir. 2 tartım arası noktalar birleştirilir. Çizgi yukarı çıkıyorsa bebekte ağırlık kazanımı vardır. Çizgi aşağı iniyorsa bebek iyi beslenmiyor, süt yeterli gelmiyor olabilir.Aile sofrasına oturtulup kendi deneyimlerine göre seçim yapması sağlanmalıdır.

Tamamlayıcı besinlere erken başlamanın dezavantajları nelerdir?

Anne sütündeki demir, çinko gibi birçok besin öğesinin emilimini azaltır. Anne sütü verimi ve anne sütü verme süresi azalır. Anne sütündeki koruyucu etmenler daha az alınır. İshal ve enfeksiyon hastalıkları görülme oranı artar.

Tamamlayıcı besinlere geç başlamanın dezavantajları nelerdir?

Bebeğin büyüme ve gelişmesinde duraksama, demir ve çinko yetersizliği, bebeğin çiğneme gibi yeme işlevlerinin gelişiminde sorunlar görülebilir.

4Tamamlayıcı besinlere alıştırma nasıl olmalıdır?

Emzirme devam ederken, altıncı ayda küçük miktarlarda tamamlayıcı besinlere başlanmalı, zamanla miktar arttırılmalıdır. Her yeni denenecek besinin miktarı önce birkaç tatlı kaşığı olmalıdır. Yeni verilen besin, çocuk aç iken verilmelidir. Lezzeti beğenilmeyen, kusma ya da bebek tarafından reddedilen besinler birkaç gün beklenip tekrar denenmeli ya da sevilen yiyeceklere eklenerek verilmeli.

Öğün sıklığı nasıl olmalı?

Tamamlayıcı besinlerin verilme döneminde öğün sayısı besinlerin enerji yoğunluğuna ve her öğünde tüketilen miktarlarına bağlıdır. Sağlıklı beslenen anne tarafından emzirilen süt çocuğunun tamamlayıcı besinlerden alması gereken günlük öğün sayısı 6-8. aylar arasında 2-3 kez, 9-11. Aylar arasında 3-4 kez, 12-24. aylar arasında 3-4 kez olmalıdır. Eğer her öğünde alınan besinin enerji yoğunluğu düşükse veya bebek emzirilmiyorsa öğün sıklığı arttırılmalıdır. Öğün sıklığının gerekenden daha fazla olması, anne sütünün daha az alınmasına yol açar.

Tamamlayıcı besinlerin miktarı ne olmalı?

Anne sütüne ek olarak günlük beslenme planı içinde tamamlayıcı besinlerle;

6-8 ayda 200 kalori /gün

9-11 ayda 300 kalori/gün

12-18 ayda 500 kalori/gün olarak önerilmelidir.

SIK SORULAN SORULAR

baby-max_2183067bBebek beslenmesinde keçi sütü kullanabilir miyim?

Keçi sütü anne sütüne göre 3 kat daha fazla protein ve sodyum, daha az miktarda folik asit içermektedir. Her annenin sütü kendi bebeğinin gereksinmesine uygun olarak üretilmektedir. Keçi ve inek sütü proteini bebeğin gelişmemiş böbreklerine yük bindireceğinden dolayı hayvanların sütleri verilmemelidir.

Meyveli hazır yoğurt/taze peynir tüketimi bebekler için uygun mudur?

Renklendirici, şeker, yağ, asit düzenleyiciler, koruyucu madde içeriğinden dolayı çocuk sağlığına zararlıdır. Verilmemelidir.

Bebeklere verilecek sebze seçiminde nelere dikkat edilmelidir?

Öncelikle havuç, patates, ıspanak, kabak (sindirimi kolay ve alerjen etkisi az) tercih edilmelidir. Daha sonra diğer sebze çeşitlerine geçilir.

1 yaşına kadar inek sütü kullanılabilir mi?

6Taze inek sütü büyüme ve gelişme dönemindeki çocuklar için önemli bir besin kaynağıdır. Ancak, altıncı aydan önce sindirim sisteminde mikro düzeyde kanamalara yol açması, düşük demir içeriğine, yüksek protein ve sodyum içeriğine sahip olması (anne sütüne göre 2-3 kat daha fazla), anne sütünün yerini alamaması gibi özellikleri nedeniyle yaşamın ilk bir yılı inek sütü kullanılmamalıdır. Ancak anne sütü alma imkânı olmayan ve hazır mama alamayan çocuklarda süt (UHT, pastörize) 8-9. aylardan sonra karışık beslenme içerisinde kullanılabilir.

Hazır bebek mamaları kullanımı önerilir mi?

7Hazır mamalar; bileşimi anne sütüne benzetilmeye çalışılan, vitamin-mineral eklenmiş süt tozundan elde edilen karışımlardır. Eğer bebek anne sütü alabiliyorsa hazır mamaların kullanılmasına gerek yoktur.

Bebek bisküvisini kullanabilir miyiz?

Ürünün üzerinde bebeklere yönelik olduğu söylenen ancak asla verilmemesi gereken tek üründür. Tamamlayıcı beslenme içerisinde yer almamaktadır.

Bebeğim dışkı yapmakta zorlanıyor. Ne yapmalıyım?

Bebeğin beslenmesine daha fazla meyve ve sebze püresi eklenmelidir. Öğünler arasında kaynamış ılıtılmış su kabızlığı yumuşatabilir.

Hazır meyve sularını kullanabilir miyim?8

Hazır meyve suları renklendirici, katkı maddeleri, asit düzenleyici gibi maddeler içermesi nedeniyle bebeğe zarar verebilir. Evde taze sıkılmış meyve suları tercih edilmelidir.

Et suyu/kemik suyu yararlı mıdır?

Bazı anneler et suyunun çok değerli olduğu düşüncesi ile etin sadece suyunu çocuklara verirler. Ancak et suyu sadece lezzet arttırıcı bir rol oynar, etin yağı et suyuna geçer ancak proteini etin kendisinde kalır. Dolayısıyla etin kendisi pişmiş ve ezilmiş olarak çocuğa verilmelidir. Alamıyorsa çorbalarına kıyma olarak eklenebilir.

Sonuç olarak; tamamlayıcı beslenme dönemi, anne sütü veriminin desteklendiği, yetişkin dönem beslenme alışkanlıklarının temellerinin atıldığı önemli bir dönemdir. Bu dönemde bebeğin yüksek enerji ve besin öğesi gereksiniminin karşılanması optimal büyüme ve gelişme potansiyelinin gerçekleştirilmesinde önemlidir.

REFERANSLAR:

1. World Health Organization and UNICEF. Global strategy for ınfant and young child feeding. Geneva, World Health Organization, 2003. http://www.who.int/nutrition/publications/implementing_gs_iycf_report_content. pdf.
2. Pan American Health Organisation. Guiding principles for complementary feeding of the breastfed child. Washington DC: Pan American Health Organisation and World Organisation, 2002.  http://www.who.int/nutrition/publications/guiding_principles_compfeeding_breastfed.pdf.
3. Devaney B, Ziegler P, Pac S, Karwe V, Barr Sl. Nutrient intakes of infants and toddlers. J Am Diet Assoc. 2004;104:14-21.
4. Friel JK, Isaak AC, Hanning RM, Miller AC. Complementary food consumption of Canadian infants. The Open Nutrition Journal. 2009;3:11-16.
5. Gür E. Tamamlayıcı beslenme. Türk Pediatri Arşivi. 2006;41:181-188.
6. Raiten DJ, Kalhan SC, Hay WW Jr. Maternal nutrition and optimal infant feeding practices: executive summary. Am J Clin Nutr. 2007;85(2):577-583.

7. Tekirdağ Halk Sağlığı Müdürlüğü www.thsm.gov.tr

CEVAP VER